Setiap kali musim jerebu tiba, langit sering diselubungi lapisan kabus kelabu, bangunan di kejauhan menjadi kabur, dan udara juga membawa bau asap yang kurang menyenangkan. Jerebu bukan sahaja menjejaskan jarak penglihatan, malah merupakan satu isu kesihatan awam yang perlu diberi perhatian. Terutamanya ketika berlaku kebakaran hutan, pembakaran terbuka atau pencemaran udara yang serius, manusia mungkin menyedut sejumlah besar zarah halus yang boleh memberi kesan kepada sistem pernafasan dan juga sistem kardiovaskular. Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa zarah halus dalam pencemaran udara, iaitu PM2.5, boleh menembusi jauh ke dalam paru-paru, malah memasuki aliran darah, dan dikaitkan dengan masalah kesihatan seperti penyakit pernafasan, penyakit jantung, strok dan kanser paru-paru.
1. Apakah itu jerebu?
Jerebu ialah fenomena pencemaran udara yang terbentuk apabila asap, habuk dan pelbagai bahan pencemar berkumpul di udara. Puncanya termasuk kebakaran hutan atau tanah gambut, pembakaran terbuka, asap kenderaan, pelepasan industri serta aktiviti pembakaran yang lain.
Bahan pencemar dalam jerebu bukan sekadar habuk yang dapat dilihat dengan mata kasar. Antara yang paling perlu diberi perhatian ialah PM10 dan PM2.5. Diameter PM2.5 sangat kecil dan boleh memasuki bahagian saluran pernafasan yang lebih dalam apabila disedut. Pertubuhan Kesihatan Sedunia menyatakan bahawa zarah yang lebih halus boleh menembusi jauh ke dalam paru-paru dan berkemungkinan memasuki aliran darah, lalu memberi kesan kepada pelbagai organ dalam tubuh. Pendedahan jangka pendek kepada kepekatan pencemaran udara yang tinggi boleh menyebabkan iritasi pada mata, hidung dan tekak, batuk, nafas berbunyi dan gejala lain; manakala pendedahan yang berpanjangan atau berterusan boleh meningkatkan risiko penyakit pernafasan kronik dan penyakit kardiovaskular.
2. Apakah kesan jerebu terhadap tubuh manusia?
Bahagian tubuh yang paling langsung terdedah kepada jerebu ialah sistem pernafasan. Apabila kita menyedut udara yang tercemar, rongga hidung, tekak dan trakea merupakan bahagian pertama yang terdedah kepada iritasi. Sesetengah individu mungkin mengalami tekak kering dan gatal, batuk, ketidakselesaan pada hidung atau rasa sesak di dada. Bagi kanak-kanak, warga emas serta individu yang mempunyai penyakit sistem pernafasan, kesan pencemaran udara mungkin lebih ketara. Selain itu, pencemaran udara bukan sahaja menjejaskan paru-paru. Kajian perubatan moden mendapati bahawa zarah halus yang memasuki tubuh mungkin mencetuskan keradangan dan tekanan oksidatif, serta memberi kesan kepada sistem kardiovaskular. Oleh itu, apabila jerebu menjadi serius, mengurangkan tempoh pendedahan merupakan salah satu langkah penting untuk melindungi tubuh.
3. Bagaimanakah Perubatan Tradisional Cina melihat jerebu?
Dari sudut TCM, walaupun pada zaman dahulu belum wujud konsep perubatan moden seperti “PM2.5”, TCM sangat menitikberatkan pengaruh persekitaran luaran terhadap kesihatan manusia. TCM berpendapat bahawa kesihatan tubuh manusia mempunyai hubungan yang rapat dengan persekitaran semula jadi. Apabila berlaku perubahan yang ketara dalam persekitaran luaran, “Zheng Qi” dalam tubuh juga mungkin terjejas. Faktor seperti asap, habuk dan keadaan kering serta panas dalam jerebu boleh difahami dari sudut konsep “faktor patogen luaran” dalam TCM. Terutamanya apabila udara kering dan kandungan asap serta habuk tinggi, teori TCM berpendapat bahawa keadaan ini mudah menjejaskan fungsi paru-paru. Dalam TCM terdapat ungkapan “paru-paru merupakan organ yang sensitif”, yang bermaksud paru-paru lebih sensitif dan mudah terjejas oleh perubahan persekitaran luaran.
Dalam teori TCM, “paru-paru mengawal Qi dan pernafasan”. Oleh itu, apabila paru-paru dipengaruhi oleh faktor luaran yang tidak baik, seseorang mungkin mengalami gejala seperti batuk, tekak kering dan ketidakselesaan pada rongga hidung. Selain itu, TCM juga menekankan prinsip “apabila Zheng Qi mencukupi dalam tubuh, faktor patogen sukar menyerang”, yang bermaksud mengekalkan keadaan tubuh yang baik dan mengamalkan tabiat hidup yang sihat merupakan asas penting dalam pencegahan penyakit.
4. Apakah kaedah pencegahan jerebu menurut TCM?
Pertama sekali, TCM menekankan konsep “mencegah penyakit sebelum ia berlaku”, iaitu menjaga kesihatan melalui pengaturan gaya hidup sebelum timbulnya penyakit yang jelas. Ketika cuaca berjerebu, penjagaan boleh dilakukan dari aspek pemakanan, rutin harian dan emosi.
Dari segi pemakanan, pilih makanan yang ringan dan seimbang, serta lebihkan pengambilan sayur-sayuran, buah-buahan, kekacang dan protein dalam jumlah yang sesuai. Menurut konsep penjagaan kesihatan TCM, bahan makanan yang lebih bersifat melembapkan seperti buah pir, bunga lili dan kulat putih boleh diambil secara sederhana sebagai sebahagian daripada pemakanan harian. Walau bagaimanapun, makanan ini hanya tergolong dalam pemakanan biasa dan tidak boleh “membersihkan PM2.5 daripada paru-paru”, apatah lagi menggantikan langkah perlindungan seperti pemakaian pelitup muka, penggunaan penapis udara dan mengurangkan pendedahan.
Seterusnya, pastikan pengambilan air mencukupi. Cuaca berjerebu kadangkala disertai dengan persekitaran yang kering, dan pengambilan air secukupnya dapat membantu mengekalkan keseimbangan cecair normal dalam tubuh. Jika mengalami sakit tekak yang ketara, batuk berterusan atau kesukaran bernafas, jangan hanya bergantung kepada terapi pemakanan, mendapatkan nasihat perubatan profesional dengan segera.
Ketiga, TCM menitikberatkan rutin harian yang teratur. Berjaga lewat malam dalam jangka masa panjang dan terlalu letih boleh menjejaskan keadaan keseluruhan tubuh, maka ketika musim jerebu, kita harus memastikan tidur yang mencukupi dan mengelakkan keletihan berlebihan. Pada masa yang sama, aktiviti ringan seperti berjalan kaki dan regangan boleh membantu mengekalkan kecergasan tubuh; namun, apabila kualiti udara di luar kurang baik, elakkan melakukan senaman berat di luar rumah.
Selain itu, TCM juga menekankan penjagaan emosi. Apabila jerebu berterusan, sesetengah individu mungkin berasa mudah marah atau mengalami peningkatan tekanan kerana tidak dapat menjalankan aktiviti luar seperti biasa. Mengekalkan emosi yang tenang, mendapatkan rehat yang mencukupi serta melakukan aktiviti di dalam rumah juga merupakan sebahagian daripada gaya hidup yang sihat.
5. Terapi pemakanan untuk membantu melegakan ketidakselesaan akibat jerebu
Jika cuaca berjerebu menyebabkan mulut kering, tekak kering atau rongga hidung kering, kita boleh menggunakan bahan herba yang membantu menyuburkan Yin dan melembapkan kekeringan seperti Mai Dong, Bai He dan Sha Shen secara bersesuaian untuk dimasak sebagai sup atau minuman, bagi membantu mengurangkan kekeringan dan melembapkan paru-paru. Jika gejala utama ialah rasa tidak selesa pada tekak dan kahak yang melekit, Ju Hong dan Jie Geng boleh digunakan secara bersesuaian untuk direbus sebagai minuman, bagi membantu mengurangkan kahak dan melancarkan Qi. Jika hanya mengalami kekeringan ringan pada tekak, minuman herba yang lebih lembut boleh dipertimbangkan. Contohnya, Luo Han Guo dan Pang Da Hai boleh digabungkan sebagai minuman pengganti teh untuk membantu melegakan ketidakselesaan.
Kesimpulan
Jerebu merupakan satu isu yang berkait rapat dengan alam sekitar dan kesihatan. Ia bukan sahaja menjejaskan persekitaran kehidupan kita, malah mungkin memberi kesan buruk kepada sistem pernafasan, sistem kardiovaskular dan kesihatan secara keseluruhan. Oleh itu, apabila berdepan dengan jerebu, kita tidak seharusnya hanya beranggapan bahawa keadaan ini akan berlalu dengan sendiri tanpa mengambil tindakan, sebaliknya perlu mengambil langkah pencegahan secara aktif.
Dari sudut perubatan moden, mengurangkan pendedahan kepada pencemaran, memantau kualiti udara serta mengambil langkah perlindungan yang sewajarnya merupakan kunci untuk menjaga kesihatan. Dari sudut TCM pula, kita boleh mencapai matlamat “mencegah penyakit sebelum ia berlaku” dengan menyesuaikan diri dengan perubahan alam, mengekalkan rutin harian yang teratur, mengamalkan pemakanan yang sesuai, menjaga emosi serta memperkukuhkan keadaan keseluruhan tubuh.
Menjaga kesihatan bukanlah sesuatu yang hanya dilakukan selepas jatuh sakit, tetapi bermula daripada setiap tabiat kecil dalam kehidupan seharian. Hanya dengan menggabungkan langkah perlindungan terhadap pencemaran udara yang berasaskan sains bersama gaya hidup yang sihat, kita dapat melindungi diri dengan lebih baik apabila jerebu melanda, di samping mewujudkan persekitaran kehidupan yang lebih sihat dan selamat untuk keluarga.
此文章还有以下语言版本：
简体中文 (Chinese (Simplified)) 
English
